Over liefde moet je niet al te veel theoretiseren. Liefde moet je doen. Liefde is een werkwoord. Als we zeggen 'God is liefde', dan hebben we het ook niet over een formule, iets dat te bewijzen is. Het gaat om iets dat alleen in vertrouwen te beamen is. Het is een uitspraak aan de grenzen van het bestaan. Als alles je tegen zit, als al het vertrouwen verdwenen is, dan klamp je je vast aan een roepen tegen de klippen op, dat er toch een dragende grond onder de werkelijkheid is, want God is liefde. Het Hooglied nodigt ons uit om dieper na te denken over hoe dat zit met de liefde. Dat heeft het gevaar in zich dat het een kleffe toestand wordt, van love love love, zonder band met je eigen leven. Want liefde is heus niet alleen rozengeur en manenschijn. Liefde is jezelf op het spel zetten, je durven uitleveren aan. Liefde is kwetsbaar, er kan misbruik van gemaakt worden. Er is de liefde van het hemelhoog juichen, maar er zijn ook de Loverboys. Er is de liefde van de jarenlange trouw, tot in het diepst van ziekte en sterven, maar er is ook het weglopen bij de eerste beste tegenslag.
Wat is liefde? Wil je werkelijk weten wat liefde is, dan zul je uiteindelijk moeten kijken naar hoe Gods liefde is. En jij op jouw beurt gaat dan proberen iets van die liefde te weerspiegelen in je eigen leven.
In het grieks, de taal waarin het nieuwe testament geschreven is, zijn er tenminste drie woorden voor liefde: agapè, eros en philia. Normaal gesproken hebben we het in de kerk alleen maar over het eerste woord, over de agapè als de verrassende, wegschenkende, grensdoorbrekende liefde. Er wordt vaak ook een kloof gezien tussen agapè en eros, de geslachtelijke liefde. Dat lijkt me geen goed idee. Want dan laat je de hartstocht weg uit de agapè. En je maakt de erotische liefde los van de liefde die zichzelf wegschenkt. Alsof de eros alleen maar lust zou zijn. En dan is er ook nog dat derde woord, de philia, de vriendschap. Moeten we het daar ook niet eens over hebben?
1. God als ouder/vader/moeder - 'God is liefde'; kernzin in eerste brief van Johannes. Kortste noemer van hoe God is. Hoe kunnen we dat invullen, vanuit onze ervaring? - Allereerst in te vullen vanuit menselijke ouderschap. Zien we daar niet allereerst wat liefde is? - In principe belangeloos, opofferend. Maar ook: je moet als vader of moeder loslaten; vrijheid; niet te voorkomen. Teruggave kan niet afgedwongen worden. Maar je blijft altijd moeder of vader… - Toe te passen op het verbond van God en de mensen
- Waar het nu om gaat: we zijn gewend aan vaderlijke beelden. Maar waarom niet ook moederlijke? Dan vooral in de zin van: leven geven en leven in stand houden. - Laten we dat eens heel breed nemen. Stel dat de gehele kosmos tot aanzijn geroepen is (Rom 4:17.; een beeld van geboorte!). Dat dat op een voor ons niet na te rekenen manier ook een manifestatie van God's scheppingskracht is. De melkweg; ons planetenstelsel, onze aarde; na lange evolutie: de mens. Bewust van zichzelf, bewust van God. - Wij kunnen onze omgeving, ja onszelf gaan zien in het licht van God's liefde. Moederlijke liefde: werkelijk gewild, gewenst.
- Wat wordt van ons gevraagd? Gaan leven uit gewild zijn. Gaan leven uit de kostbaarheid niet alleen van jezelf. Geschapenheid. - Samenleven. Aangevochten; cf. 1 Cor. 13 Hartstocht, ouderlijke hartstocht. Dat brengt ons bij:
2. God als minnaar God als Vader is een ingesleten beeld. De moederlijkheid van God is wat vreemd, maar ook na te voelen. Maar God als minnaar?? Dit beeld heeft nooit de grote dogmatieken gehaald, het is aan de rand van de kerk te vinden bij de grote mystici. Laten we dit beeld van God als minnaar eens proeven. Wat voegt het dan toe na het beeld van God als vader of moeder? - Niet alleen gewenst en gewild, maar werkelijk met een diepe hartstocht. Het gaat om een intens verlangen. Vergelijk de eerste zin van het stuk uit Hooglied: Hoor! Mijn lief! Kijk! Hij komt, springend over de bergen, dansend over de heuvels. Dat is poëzie, de poëzie van de erotische liefde, want hoe kan het meisje haar vriend, die zo lichtvoetig aankomt, al van verre horen? Alleen wie intens naar de ander verlangt, heeft zo’n scherp gehoor.....
- Wat een zegen dat ook het Hooglied in de bijbel staat. Gouden greep. Maar níet: het meisje staat voor de kerk en de mannelijke figuur voor God. Wel: het hele, intense liefdesgebeuren is een gelijkenis van hoe Gods liefde is, en hoe deze beantwoord kan worden door mensen. De relatie tussen twee mensen, man en vrouw of vrouw en vrouw of man en man kan de meest diepe zijn die er tussen twee mensen gevonden kan worden, en dan zouden we dat niet mogen betrekken op God, op diens relatie tot de wereld en tot ons? Dan doen we God te kort. - Maar waar het ten diepste om in de erotische liefde? Het gaat niet alleen om lust, niet alleen om sexualiteit, niet alleen om begeerte, hoewel die er alle drie bijhoren. Waar het uiteindelijk om gaat is het woord 'waarde'. Wie een ander liefheeft met alle passie die bij de liefde hoort, met alle lust en begeerte die daar ook bij kan horen, die zegt uiteindelijk: jij bent waardevol zoals geen ander is boven alle anderen. Dit ervaren is uiteindelijk zonder enige grond. Werkelijk grote liefdesromans getuigen hiervan. Waarom bemin ik jou? Uiteindelijk is er geen antwoord. Het enige antwoord is: omdat jíj het bent. Van Gods kant: Stel dat God bemint zoals een minnaar of minnares bemint, dan: - God heeft de wereld nodig. Want minnaars hebben elkaar nodig. Het is pas bij dit model dat God óns werkelijk nodig heeft - Als God een minnaar is voelt deze de pijn van de geliefde zoals alleen een minnaar kan. Zo werkelijk de nabijheid van God met wie lijdt. Van onze kant: - 'het dubbelgebod van de liefde': God liefhebben met geheel je hart, met alles wat in je is, met al je verstand; hoort thuis bij de liefde als de eroos. Het wordt aangejaagd door het goede dat God ons geeft, maar uiteindelijk zonder grond. We willen er niets voor terug hebben. We doen het niet uit angst. We doen het niet om straf te ontlopen.
3. God als vriend Kun je wel spreken van God als vriend? Velen zeggen: neen, dat kan niet, want vrienden zijn per definitie gelijken, en dus kan er geen sprake zijn van vriendschap tussen God en mens. Daarmee is dan de kous af.
Laten we het eerst eens van onze kant bekijken. Jezus noemt ons vrienden in het tekstgedeelte dat we gelezen hebben. Hij heeft zijn leerlingen uitgekozen als vrienden, niet als slaven. En als vrienden gaan ze in het spoor van Jezus. Ze volgen hem na, ze doen wat hij zegt.
Hier ligt een sleutel. Het gaat Jezus om het koninkrijk van God, om heelwording. Om genezing van mensen. Om genezing misschien wel als onderdeel van een grotere genezing, de genezing van de schepping als geheel. Dat alles tot zijn bestemming komt. Maar Jezus heeft daar dus vrienden bij nodig. Het is als het ware een project dat hij niet alleen af kan. Hij heeft mensen nodig. Vrienden. Grondpersoneel. Bij echte vriendschap zie je dat twee mensen een gemeenschappelijk doel hebben. Ze genieten van elkaar als vriend, ze genieten van de dingen die ze samen doen. Zo is het ook bij de vriendschap tussen God en mens. God en mensen zijn vrienden als ze een gemeenschappelijk project hebben. Wij noemen dat project: het koninkrijk van God. Waar mensen zich daarvoor inspannen daar tonen ze dat ze inderdaad vrienden van God zijn. En waarom zouden we God dan ook niet onze vriend mogen noemen? Ook als God het eerste woord heeft, en er van pure gelijken geen sprake kan zijn, dan nog kan er een band van vriendschap ontstaan. Dat is niet alleen iets voor mystici. Dat is voor heel gewone mensen die in hun doen en laten meedoen met dat project van het koninkrijk, niet alleen binnen de kerken, maar zeker ook daarbuiten. Epiloog We hebben van drie verschillende kanten gekeken naar Gods liefde. We hebben geprobeerd concreter te zijn dan alleen een kreet van 'love, love, love' We zijn begonnen bij God als vader of moeder, en zijn gestuit op het beeld van een God die ons werkelijk in liefde wil, maar ons ook vrijheid geeft. Maar de hartstocht van de ouder ten opzichte van een kind blijft. We hebben het verdiept met het niet gebruikelijke beeld van God als minnaar. God wil ons niet zomaar, maar wil ons zelfs hartstochtelijk. De schepping, met ook de mensen daarin, wordt hartstochtelijk waardevol gevonden. En tot slot het beeld van God als vriend. Mensen ontmoeten God als vriend als ze meedoen met diens project, het koninkrijk Gods, alles in allen.
In de liturgie vieren we dit alles. We zijn een genootschap van vrienden. Vrienden van elkaar, van God. We leven uit een hartstochtelijke liefde die ons accepteert en waardevol vindt. Jij mag er zijn. We danken ons bestaan uiteindelijk aan God zelf. Dat alles mag in de liturgie klinken. Dat alles mag vorm krijgen in het leven van alledag. Want liefde is niet alleen maar een gevoel, maar vooral ook: iets dat je doet. Het is iets dat ons is aangedaan, het diepste in het kruis van Jezus. Levend vanuit dat woord van vergeving, levend uit die ervaring dat God zijn geschiedenis met ons door heeft laten gaan, mogen wij dat verder brengen, met alle hartstocht aan liefde die er in ons is.
ds. JDF van Halsema [In deze preek wordt uitgebreid gemaakt van de klassieke studie van Sallie McFague, Models of God]
|
|
|
Vieringen
Schoolkerkdienst Voorganger: ds. Jetty Scheurwater Aanvang 10.00 uur Na afloop koffiedrinken in de wijkzaal |
|
|
Voorganger: ds. Erik van Halsema Aanvang 10.00 uur Avondmaalsviering Na afloop koffiedrinken in de wijkzaal |
|
|
|