Samenvatting:
- in de bijbel wordt steeds gesproken over wat de Geest uitwerkt. Je merkt de Geest aan zijn werking.
- de Geest is in principe heel breed aanwezig.
- De Geest concentreert zich in Jezus Christus.
- Daarna wordt het weer verbreed in de werking van de Geest onder de volgelingen van Jezus (en daarbuiten?)
Derde en laatste avond in een serie over het werk van de heilige Geest
11 juni 2008
Thema: De Heilige Geest als schepper en herschepper

Tot nu toe hebben we het in het leerhuis vooral gehad over de werking van de Geest in ons eigen leven en in de kerken waarvan wij deel uitmaken.
Soms wordt wel gedacht dat de Geest van God zijn aanwezigheid pas voor het eerst kenbaar maakte met Pinksteren. Dan is de Geest dus gebonden aan, of zo je wilt opgesloten in de kerk. Dit is echter een misverstand. De bijbel spreekt veel breder over het werk van de Geest!

Het programma van deze avond is:

20.00-20-05 opening; zingen van een lied
20.05-20.35 inleiding
20.35-21.20 groepjes
21.20-21.50 plenair
21.50-21.55 evaluatie van de drie avonden; vooruitblik naar komend seizoen
21.55 zingen van een lied; sluiting

In het begin schiep God de hemel en de aarde.
De aarde was nog woest en doods, en duisternis lag over de oervloed, maar Gods geest zweefde over het water.

1.2 Psalm 104:24-30: de voortgaande schepping
Hoe talrijk zijn uw werken, HEER.
Alles hebt u met wijsheid gemaakt, vol van uw schepselen is de aarde. 
Zie hoe wijd de zee zich uitstrekt. Daar wemelt het, zonder tal, van dieren, klein en groot.
Daar bewegen de schepen zich voort, daar gaat Leviatan, door u gemaakt om ermee te spelen.
En allen zien ernaar uit dat u brood geeft, op de juiste tijd.
Geeft u het, dan doen zij zich te goed, opent zich uw hand, dan worden zij verzadigd. 
Verberg uw gelaat en zij bezwijken van angst,
ontneem hun de adem [hebreeuws: ruach] en het is met hen gedaan,
dan keren zij terug tot het stof dat zij waren.
Zend uw adem [ruach] en zij worden geschapen, zo geeft u de aarde een nieuw gelaat.

Statenvertaling en NBG 1951 vertalen in het laatste vers: Zend uw Geest….
Willibrord en NBV vertalen: Zend uw adem…

2.1 Exodus 31:1-4 : toegerust worden tot een bepaalde taak
De HERE sprak tot Mozes:  2 Zie, Ik heb bij name geroepen Besaleël, de zoon van Uri, de zoon van Chur, uit de stam Juda,  3 en hem vervuld met Gods Geest, met wijsheid, inzicht en kennis, en dat voor allerlei werk, om ontwerpen te bedenken,  4 om die uit te voeren in goud, zilver en koper……
[NBG 1951; andere vertalingen: Ik heb hem een uitzonderlijke begaafdheid / uitzonderlijke talenten geschonken]

2.2. Numeri 24:1-3  : profetie
Bileam begreep dat het in de ogen van de HEER goed was als hij Israël zou zegenen. Daarom ging hij niet, zoals de keren daarvoor, op zoek naar voortekens, maar keerde hij zijn gezicht naar de woestijn.  2 Toen hij zijn blik liet rondgaan en Israël daar gelegerd zag, stam bij stam, werd hij door de geest van God gegrepen  3 en hief hij deze orakelspreuk aan:…

2.3 Rechters 3:9-10 : Leiding geven 
9 De Israëlieten riepen de HEER te hulp, en de HEER zond iemand om hen te bevrijden: Otniël, een zoon van Kalebs jongere broer Kenaz.  10 Gedreven door de geest van de HEER trad hij op als rechter over Israël.

3.1 Jesaja 44:1-3  Nu dan, luister, Jakob, mijn dienaar, Israël, dat ik heb uitgekozen:  2 Dit zegt de HEER, die jou gemaakt heeft en al in de moederschoot gevormd, en die je ter zijde staat: Wees niet bang, mijn dienaar Jakob, Jesurun, die ik heb uitgekozen.  3 Ik zal water uitgieten op dorstige grond, waterstromen over het droge land. Ik zal mijn geest uitgieten over je nazaten en mijn zegen over je telgen.

3.2 Joel 3:1-2  Daarna zal zich dit voltrekken: Ik zal mijn geest uitgieten over al wat leeft. Jullie zonen en dochters zullen profeteren, oude mensen zullen dromen dromen, en jongeren zullen visioenen zien;  2 zelfs over slaven en slavinnen zal ik in die tijd mijn geest uitgieten.

NB: in Handelingen 2 wordt de wonderbaarlijke uitstorting van de Geest uitgelegd als vervulling van deze spreuk.

4.1 Lukas 1:35-36  : de belofte aan Maria
35 De engel antwoordde: ‘De heilige Geest zal over je komen en de kracht van de Allerhoogste zal je als een schaduw bedekken. Daarom zal het kind dat geboren wordt, heilig worden genoemd en Zoon van God. 

4.2 Lukas 3:21-22 : de doop van Jezus 
21 Heel het volk liet zich dopen, en toen ook Jezus was gedoopt en hij aan het bidden was, werd de hemel geopend  22 en daalde de heilige Geest in de gedaante van een duif op hem neer, en er klonk een stem uit de hemel: ‘Jij bent mijn geliefde Zoon, in jou vind ik vreugde.’

4.3 Lukas 4:1-2 : de woestijn in gestuurd worden
Vervuld van de heilige Geest trok Jezus weg van de Jordaan, en geleid door de Geest zwierf hij veertig dagen rond in de woestijn,  2 waar hij door de duivel op de proef werd gesteld

4.4 Lukas 4:13-19  : Jezus’ eerste optreden
13 Toen de duivel Jezus aan al deze beproevingen had onderworpen, ging hij voor een tijd bij hem vandaan.  14 Jezus keerde, gesterkt door de Geest, terug naar Galilea. Het nieuws over hem verspreidde zich in de hele streek.  15 Hij gaf onderricht in de synagogen en werd door allen geprezen.  16 Hij kwam ook in Nazaret, waar hij was opgegroeid, en volgens zijn gewoonte ging hij op sabbat naar de synagoge. Toen hij opstond om voor te lezen,  17 werd hem de boekrol van de profeet Jesaja overhandigd, en hij rolde hem af tot de plaats waar geschreven staat:  18 ‘De Geest van de Heer rust op mij, want hij heeft mij gezalfd. Om aan armen het goede nieuws te brengen heeft hij mij gezonden, om aan gevangenen hun vrijlating bekend te maken en aan blinden het herstel van hun zicht, om onderdrukten hun vrijheid te geven,  19 om een genadejaar van de Heer uit te roepen.’

4.5 Matth. 12:27-29 : demonen uitdrijven
…En als ik inderdaad door Beëlzebul demonen uitdrijf, door wie drijven uw eigen mensen ze dan uit? Zij zullen dan ook uw rechters zijn!  28 Maar als ik door de Geest van God demonen uitdrijf, dan is het koninkrijk van God bij jullie gekomen. 

5.1 Johannes 14:15-16  Als je mij liefhebt, houd je dan aan mijn geboden.  16 Dan zal ik de Vader vragen jullie een andere pleitbezorger te geven, die altijd bij je zal zijn:

5.2 Joh. 20:19-22  Op de avond van die eerste dag van de week waren de leerlingen bij elkaar; ze hadden de deuren afgesloten, omdat ze bang waren voor de Joden. Jezus kwam in hun midden staan en zei: ‘Ik wens jullie vrede!’  20 Na deze woorden toonde hij hun zijn handen en zijn zijde. De leerlingen waren blij omdat ze de Heer zagen. Nog eens zei Jezus: ‘Ik wens jullie vrede! Zoals de Vader mij heeft uitgezonden, zo zend ik jullie uit.’  Na deze woorden blies hij over hen heen en zei: ‘Ontvang de heilige Geest.

6.1 Handelingen 1:8   Maar wanneer de heilige Geest over jullie komt, zullen jullie kracht ontvangen en van mij getuigen in Jeruzalem, in heel Judea en Samaria, tot aan de uiteinden van de aarde.’

6.2 Hand. 2:3-4  Er verschenen aan hen een soort vlammen, die zich als vuurtongen verspreidden en zich op ieder van hen neerzetten, en allen werden vervuld van de heilige Geest en begonnen op luide toon te spreken in vreemde talen, zoals hun door de Geest werd ingegeven.

6.3 Hand. 10:44-48  Terwijl Petrus nog aan het woord was, daalde de heilige Geest neer op iedereen die naar zijn toespraak luisterde. De Joodse gelovigen die met Petrus waren meegekomen, zagen vol verbazing dat ook heidenen het geschenk van de heilige Geest ontvingen,  want ze hoorden hen in klanktaal spreken en God prijzen. Toen merkte Petrus op:  Wie kan nu nog weigeren deze mensen met water te dopen, nu ze net als wij de heilige Geest hebben ontvangen?’ En hij gaf opdracht hen te dopen in de naam van Jezus Christus.

De Geest is hier de doorbreker van grenzen en beperkingen. Er is in de vroege kerk discussie of anderen dan besneden Joden mogen toetreden tot de kerk. Wat is dan doorslaggevend? Niet wat Jezus heeft gezegd, niet wat de aanwezige leiders er van vinden, maar de ontdekking dat Gods Geest die Jezus overschaduwde en na zijn dood tot gemeenschap samen bracht, ook aanwezig bleek bij degenen die niet besneden waren en niet de Joodse wet gehoorzaamden.

7.1 1 Cor. 12:4-11   Er zijn verschillende gaven, maar er is één Geest er zijn verschillende dienende taken, maar er is één Heer; er zijn verschillende uitingen van bijzondere kracht, maar het is één God die ze allemaal en bij iedereen teweegbrengt. In iedereen is de Geest zichtbaar aan het werk, ten bate van de gemeente. Aan de een wordt door de Geest het verkondigen van wijsheid geschonken, aan de ander door diezelfde Geest het overdragen van kennis; de een ontvangt van de Geest een groot geloof, de ander de gave om te genezen. En weer anderen de kracht om wonderen te verrichten, om te profeteren, om te onderscheiden wat wel en wat niet van de Geest afkomstig is, om in klanktaal te spreken of om uit te leggen wat daar de betekenis van is. Al deze gaven worden geschonken door een en dezelfde Geest, die ze aan iedereen afzonderlijk toebedeelt zoals hij wil.

7.2 Galaten 5:22-25  Maar de vrucht van de Geest is liefde, vreugde en vrede, geduld, vriendelijkheid en goedheid, geloof, zachtmoedigheid en zelfbeheersing. Er is geen wet die daar iets tegen heeft.  Wie Christus Jezus toebehoort, heeft zijn eigen natuur met alle hartstocht en begeerte aan het kruis geslagen. Wanneer de Geest ons leven leidt, laten we dan ook de richting volgen die de Geest ons wijst.

Een poging tot samenvatting:
- in de bijbel wordt steeds gesproken over wat de Geest uitwerkt. Je merkt de Geest aan zijn werking.
- de Geest is in principe heel breed aanwezig.
- De Geest concentreert zich in Jezus Christus.
- Daarna wordt het weer verbreed in de werking van de Geest onder de volgelingen van Jezus (en daarbuiten?)

- Bezinning op de oudste concilies leidt tot een nadere plaatsbepaling van de heilige Geest: deze gaat uit van Vader en Zoon (de kerken van het Oosten: alleen van de Vader), en kan als de derde ‘persoon’ in God beschouwd worden.
- De Geest wordt hoe langer hoe meer gebonden aan ambt en sacrament.
- Groepen aan de rand van de kerk die vernieuwingen nastreven beroepen zich vaak op het vrije werken van de Geest.
- Begin 20ste eeuw: ontstaan van de Pinksterkerken
- Tweede helft twintigste eeuw: charismatische vernieuwing binnen de grote kerken zelf.
- Schattingen lopen uiteen: een kwart tot een derde van alle christenen behoort nu tot de Pinksterkerken.
- Laatste twintig jaar toenemende theologische bezinning op het werk van de Geest. Hierbij kun je twee stromingen onderscheiden:
a. het werk van de Geest wordt heel breed genomen als een algemene kracht van het leven die zich overal op aarde kan openbaren, ook in andere religies.
b. bezinning op de vraag hoe de Geest de kerken van nu, en de individuele gelovigen daarbinnen kan vernieuwen.

Gespreksvragen
1. We hebben het verhaal gelezen uit Handelingen 10 waarin de Geest een opening schept in een bepaalde situatie. Grenzen en beperkingen worden doorbroken.
Vraag: hebt u in uw eigen leven wel eens een dergelijke situatie meegemaakt, van een nieuw begin? Een situatie waarvan u achteraf zegt: ‘ daar was Gods Geest werkzaam?’

2. Paulus noemt in Galaten 5 een hele rij positieve eigenschappen waarin hij ‘de vrucht van de Geest’ ziet. Een samenleving als geheel wordt er beter van als deze deugden inderdaad heersen! Het gaat om iets dat veel breder is dan de kerk alleen.
Vraag: waarin zou u vandaag de dag in onze samenleving dergelijke ‘’vruchten van de Geest’’ durven aan te wijzen?

3. ‘De Geest van God is met Pinksteren ook de Geest van Christus geworden’.
Vraag: heeft dit gevolgen voor de vraag waar we de werking van de Geest zoeken moeten? Heeft u misschien een voorbeeld?

4. Het is vanavond de derde bijeenkomst in deze serie. Vraag: is de heilige Geest voor u in deze avonden concreter geworden? Kunt u daar iets over vertellen?

ds. JDF van Halsema, juni 2008