Artikel over de Apokriefen van het Nieuwe Testament (Kerkblad voor Hilversum jrg. 25 nr. 18, 1 september 2007, pagina 1 en 9)
Dat het Nieuwe Testament slechts een gedeelte van alle overleveringen over Jezus bevat blijkt al uit het N.T. zelf. De evangelist Lukas spreekt immers over de ‘velen’ die hem waren voorgegaan als evangelieschrijver (Lk 1:1). Hoe is niet meer precies te achterhalen, maar na een proces van enkele eeuwen heeft de oude kerk een lijst met boeken (canon) samengesteld met gezaghebbende geschriften: het Nieuwe Testament. Het is niet zo dat de kerkvaders ooit op een concilie met tientallen evangeliën op tafel hebben gezeten, en er toen de vier ons bekende uit gekozen hebben (en de rest in de ban gedaan). Dat is een moderne mythe, zoals o.a. verkondigd in de bestseller ‘De Da Vinci Code’, die helaas door velen voor zoete koek geslikt wordt. Wat we wel weten is dat in de 2e eeuw plaatselijke bisschoppen aan andere dan de ons bekende evangeliën het voordeel van de twijfel gaven - totdat bleek dat een dergelijk geschrift wel erg afweek van wat verkondigd werd op basis van de gewone vier evangeliën. Zo verging het ooit het Evangelie van Petrus, dat eind 19e eeuw voor een flink deel herontdekt werd. Menigeen zal toen de wijsheid om dit zeer anti-Joodse geschrift niet op te nemen in de canon geprezen hebben…. Deels zeer fragmentarisch, deels zeer compleet zijn er allerlei evangeliën, handelingen, brieven en apokalypsen bewaard gebleven die gerangschikt worden onder de ‘apocriefen van het NT’. Voor het Nederlandse taalgebied zijn deze geschriften nu in een handige eendelige editie beschikbaar, in een goed toegankelijke vertaling van A.F.J. Klijn (emeritus hoogleraar Groningen). Dit boek, een bundeling van drie eerder verschenen deelstudies, is zeer geschikt voor leerhuizen, want vrijwel alle belangrijke teksten zijn hier aanwezig, inclusief het beroemde ‘Evangelie van Thomas’, een collectie spreuken van Jezus die voor een deel misschien teruggaat tot de eerste eeuw. Maar er ontbreekt ook het een en ander: het Evangelie van Maria (van Magdala), een schitterend voorbeeld van een esoterisch evangelie, ontbreekt, net als het recent herontdekte Evangelie van Judas, een bewuste poging het evangelie te herschrijven volgens het gnostieke wereldbeeld. Voor deze teksten moet je dan toch weer andere uitgaven aanschaffen. Dat is een gemiste kans, net als het feit dat er nogal wat gedeelten weggelaten zijn die Klijn minder interessant vond. Zo heeft de uitgeverij Ten Have een kans laten liggen om naast de duits- en engelstalige standaardwerken ook een Nederlandse volledige editie op de markt te brengen.
Toch geeft ook deze helaas niet volledige editie wel een vrij compleet beeld van wat de apocriefen ons te bieden hebben. Opvallend zijn met name de vele bizarre anecdotes in de Handelingen. Een terugkerend thema geeft ons een sleutel voor de vraag waar dergelijke teksten ontstaan zijn. Het is het thema van een vrouw die de prediking van een van de apostelen hoort, en zich dan van haar heidense echtgenoot afkeert, en het bed niet meer met hem delen wil. De echtgenoot wordt dan woedend, laat de apostel gevangen nemen, allerlei verwikkelingen zijn het gevolg in een spannend verhaal. Wat deze vrouwen doen is metterdaad kiezen voor datgene wat de apocriefe handelingen zien als de kern van het christelijk geloof: het afzweren van de vergankelijkheid, waartoe ook het gewone huwelijkse leven behoort (zie ook het kader met de zaligsprekingen uit de Acta Pauli). De Handelingen van Petrus 34 vat de kern van het geloof samen als ‘de prediking aangaande de onthouding’. Ook in het bovengenoemde evangelie van Thomas is een aantal teksten te vinden die bij deze manier van denken en leven horen. Dit is m.i. een evangelie voor een elite, een groep die het zich veroorloven kon om slechts het geestelijke aandacht te geven. Deze elitaire geloofsbeleving heeft de vroege kerk niet willen en niet kunnen opnemen in die bundel van geschriften waarvan ze vermoedde dat die dicht bij het oorspronkelijke vuur van de prediking van Jezus stond. Ik denk dat dat een terechte beslissing is geweest. Maar dat wil niet zeggen dat in deze bundel geen teksten staan die misschien wel heel dicht bij dat oorspronkelijke vuur staan. Spreuk nr. 82 uit het Thomas-evangelie is er zo een: ‘Jezus zei: Die mij nabij is, is nabij het vuur en die ver van mij is, is ver van het koninkrijk’.
Deze bundel laat zich het best lezen als je de vraag naar de verhouding tot het Nieuwe Testament zoals wij dat kennen even tussen haakjes zet, en de afzonderlijke geschriften leest als getuigenissen van groepen die er zo hun eigen beeld van Jezus op na hielden. Dan lees je ze dus als getuigenissen uit de vroege kerkgeschiedenis. En alleen dat al maakt het lezen van deze geschriften een zeer boeiend avontuur. Ds. Erik van Halsema Besproken is: A.F.J. Klijn, de Apocriefen van het Nieuwe Testament. Buitenbijbelse Evangeliën, Handelingen, Brieven en Openbaringen. Kampen: Ten Have ISBN 90 259 5731 5. Prijs: E. 29.90 Zaligsprekingen uit de apocriefe Handelingen van Paulus 5 Zalig de zuiveren van hart, want ze zullen God zien. Zalig die hun lichaam kuis bewaren, want ze zullen een tempel van God worden. Zalig die zich van deze wereld hebben losgemaakt, want ze zullen God welgevallig zijn. Zalig die vrouwen hebben alsof ze ze niet hebben, want ze zullen Gods erfgenamen zijn.
|
|
|
Vieringen
Schoolkerkdienst Voorganger: ds. Jetty Scheurwater Aanvang 10.00 uur Na afloop koffiedrinken in de wijkzaal |
|
|
Voorganger: ds. Erik van Halsema Aanvang 10.00 uur Avondmaalsviering Na afloop koffiedrinken in de wijkzaal |
|
|
|