|
Hoofdstuk 14: “Her probleem Genesis: het methodologisch atheïsme van de wetenschap”
(‘Er bestaat niet zoiets als wetenschapsbeoefening zonder filosofische vooronderstellingen. Er bestaat alleen wetenschapsbeoefening vanuit filosofische vooronderstellingen die niet nader onderzocht zijn’ - Daniel Dennett: “Darwin’s dangerous ideas” )
Een probleem van de moderne wetenschap lijkt te zijn het idee dat de wetenschap volledig en afdoende inzicht geeft in de mens en het universum, zodat onwetenschappelijke beweringen zonder meer verworpen moeten worden. Dit nu is in hoge mate irrationeel. Maar wetenschappers zien zichzelf graag als redelijke mensen. Carl Sagan: ‘Essentieel in de wetenschap is ... openheid voor nieuwe ideeën, hoe bizar ook en hoezeer ook indruisend tegen de intuïtie’.
Als (zie vorige hoofdstukken) het idee van een schepper een redelijke verklaring voor het ontstaan van het heelal is, waarom krijgt dat idee van de wetenschap dan toch geen kans? Douglas Erwein, paleobioloog, : ‘Een van de regels van de wetenschap luidt: ‘voor wonderen is geen plaats’. Bioloog Barry Palevitz: ‘Bij het zoeken naar verklaringen voor de natuurlijke wereld is het bovennatuurlijke automatisch verboden terrein’. De moderne wetenschap is ontworpen om een ontwerper uit te sluiten; elk bewijs voor het bestaan van God wordt a-priori verworpen. Mysteries die vroeger aan God werden toegeschreven, kunnen nu wetenschappelijk verklaard worden. Door zich zorgvuldig op een bepaald type verklaring te concentreren, ontneemt de moderne wetenschap zich het zicht op waarheden die voor dat type verklaring niet vatbaat zijn.
Wetenschappers geven dat ook toe. Bioloog Franklin Harold: ‘Het leven onstond hier op aarde uit levenloze materie via een soort evolutieproces; dat is geen aantoonbaar feit, het is een veronderstelling’. Volgens Francis Crick, ontdekker van de structuur van het DNA heeft de oorsprong veel weg van een wonder; hij opperde dat dat van een andere planeet afkomst moet zijn. John Maddox: ‘Een verklaring van de geest moet, net als een verklaring voor de hersenen, uiteindelijk uitgaan van de manier waarop neuronen functioneren. Per slot van rekening is er verder niets waarop we een verklaring kunnen baseren. Nicolas Humphrey gaat verder: ‘Als wetenschappers behoren we ervan uit te gaan dat het bewustzijn een illusie is’. Dawkins: ‘Het fossiele materiaal bevat belangrijke leemten, maar dat is juist precies wat we verwachten. De leemten vormen eerder een bevestiging van de evolutietheorie dan dat ze ermee in strijd zijn.’ ‘De theorie van de evolutie via stapsgewijs toenemende natuurlijke selectie is, voor zover we weten, de enige theorie die werkelijk in staat is het bestaan van complexe organische structuren te verklaren’. Steven Pinker: ‘Omdat er geen alternatief is, ... moeten we het principe van de natuurlijke selectie accepteren’.
Voor zoveel dogmatisme zou menig gelovige zich generen.
De moderne natuurwetenschap is naturalistisch en materialistisch: het geloof dat de materiele werkelijkheid de enige werkelijkheid is; er bestaat geen geestelijke, spirituele werkelijkheid. Alles laat zich verklaren aks activiteit van de neuronen in onze stoffelijke hersenen; geest en het spirituele zijn een begeleidend verschijnsel. Dit zijn premissen van de wetenschap. Ze zijn niet in de natuur ontdekt, maar aan de natuur opgelegd; kortom, het zijn geloofsartikelen.
De bioloog Richard Lewontin:
‘We kiezen partij voor de wetenschap, hoewel sommige van haar concepten overduidelijk absurd zijn, ze veel van haar buitensporige beloften van gezondheid en een beter leven niet kan nakomen en de wetenschappelijke wereld te gemakkelijk gelegenheidsoplossingen tolereert die nergens op gebaseerd zijn. [We doen dat] omdat we ons bij voorbaat op een bepaald uitgangspunt hebben vastgelegd – het uitgangspunt van het materialisme. Het is niet zo dat de methoden en de regels van de wetenschap ons ertoe dwingen de waarneembare wereld in materiële zin te verklaren. Integendeel, juist omdat we ons er bij voorbaat op hebben vastgelegd dat er alleen materiële oorzaken bestaan, kunnen we niet anders dan onderzoeksinstrumenten en begrippen hanteren die verklaringen in materiële termen opleveren, hoezeer die misschien ook tegen de intuïtie indruisen en hoe raadselachtig niet-ingewijden ze ook mogen vinden. Bovendien laat dit materialisme geen uitzonderingen toe, want we kunnen niet toelaten dat een goddelijk wezen een voet tussen de deur krijgt.’
Et zijn in de wetenschap twee soorten atheïsme actief: (a) het methodisch atheïsme: natuurwetenschap stelt zich alleen tevreden met materialistische verklaringen omdat dat eigen is aan de natuurwetenschappen, en (b) het filosofisch atheïsme: er is geen kennis dan natuurwetenschappelijke kennis, alles wat bestaat, is materie.
De eerste soort stelt zich niet met de verklaring ‘dit is een wonder’ tevreden om te voorkomen dat men moeilijke problemen dan tot wonder verklaard terwijl er door verder te zoeken wel een materiële verklaring te vinden zou zijn. Francis Collins, bioloog, onderzoekt de oorsprong van het leven, maar gelooft als christen dat ook bovennatuurlijke krachten hun invloed doen gelden: ‘Niet alle kennis komt uit de wetenschap’. Astronoom Gingerich: ‘de werkelijkheid heeft veel meer diepte dan uit de wetenschappelijke beschrijving blijkt.’.
Het filosofisch atheïsme is antitheïstisch: Francis Crick: ‘Ik ben de wetenschap ingegaan om redenen die met godsdienst te maken hebben. Ik vroeg me af wat toch die dingen zijn die gebruikt worden om godsdienstige overtuigingen te ondersteunen. Bioloog Will Provine: ‘Van goden en van krachten die de natuur zouden hebben ontworpen, is met rationele middelen niets te bespeuren.
Het kan ook anders. Fysicus John Polkinghorne: ‘Vraag je aan een wetenschapper, waarom dit water kookt, dan krijg je een antwoord over temperatuur, druk en moleculen. Maar er is ook een andere verklaring, nl. dit water kookt, omdat ik toe ben aan een kop thee’.
Het filosofisch atheïsme is bekrompen en dogmatisch omdat het zich afsluit van kennis die niet strookt met het materialisme en naturalisme. Theïsten zijn ruimdenkender en redelijker. Uiteindelijk kan de natuurwetenschap niet aantonen dat het naturalisme en het materialisme waar zijn, zij veronderstelt het omdat het zelf binnen naturalistische en materialistische randvoorwaarden functioneert.
|
